Nga Kadri MUKA



Gjykata Kushtetuese me miratrimin, dekretimin dhe hyrjen nė fuqi tė ligjit Nr.10142, datė 15.05.2009 "Pėr sigurimin shoqėror suplementar tė ushtarakėve tė Forcave tė Armatosura, tė punonjėsve tė Policisė sė Shtetit, tė Gardės sė Republikės, tė Shėrbimit Informativė tė Shtetit, tė Policisė sė Burgjeve, tė Policisė sė Mbrojtjes nga Zjarri dhe Shpėtimin dhe tė punonjėsve tė Shėrbimit tė Kontrollit tė Brendshėm nė Republikėn e Shqipėrisė", ėshtė vėnė pėrballė domosdoshmėrisė sė vendosjes sė autoritet tė pėrdhorur nga tre institucione kryesore tė shtetit tė sė drejtės. Institucioni i Kėshillit tė Ministrave qė prej datės 26 shkurt 2007, kishte detyrėn dhe detyrimin e hartimit tė projektligjit pėr rishikimin nė tėrėsi tė ligjit Nr.9418, datė 20.05.2005 "Pėr sigurimin shoqėror suplementar tė ushtarakėve tė FA tė RSH" , ndryshuar me ligjin Nr.9481,datė 16.02.2006 dhe paraqitjen e tij pėr miratim nė Kuvend, nė zbati tė vendimit Nr.9, datė 26.02.2007 tė Gjykatės Kushtetuese. Kuvendi nga ana e tij kishte detyrėn dhe detyrimin e miratimit tė kėtij projektligji dhe Presidenti i Republikės dekretimin e tij, nėse ai ishte nė pėrputhje me vendimin e Gjykatės Kushtetuese. Kėshilli i Ministrave e paraqiti pėr miratim projektin nė Kuvend mė datėn pas dy vjet e ca , pikėrisht nė fund tė mandatit tė Kuvendit. Kuvendi me njė tė rėnė tė lapsit pa respektuar procedurat e diskutimit dhe miratimit tė njė ligji e, mė datėn 15.05.2009 e miratoi dhe e ktheu atė nga projekt nė ligj, edhe pse ai ishte nė kundėrshtim me detyrėn e detyrimin e Gjykatės Kushtetuese dhe nė mosrespektim tė vendimit tė saj. Presidenti nga ana e tij me mėndjelehtėsinė mė tė madhe dhe nė kundėrshtim me betimin e tij se do zbatojė Kushtetutėn dhe tė drejtat themelore tė shtetasve, bėnė dekretimin e kėtij ligji. Me kėto veprime kėto tre institucione, u ngritėn mbi Kushtetutėn, mbi Gjykatėn Kushtetuese, mbi rekomandimin e vendimin e saj. Ato kthyen nė ligj tė detyrueshėm e tė zbatueshėm njė projekt plotėsisht nė papajtueshmėri me Kushtetutėn e Republikės sė Shqipėrisė. Me njė akt tė tillė as mė pak e as mė shumė u ngritėn mbi Kushtetutėn, mbi Gjykatėn Kushtetuese dhe vendimin e saj. Kėsisoj, sfiduan haptazi Gjykatėn Kushtetuese, kėtė institucion mbrojtės dhe garant i Kushtetutshmėrisė nė Republikėn e Shqipėrisė.



Edhe pse Kushtetuta e Republikės nė nenin Nenin 132 tė saj shprehet se: "Vendimet e Gjykatės Kushtetuese kanė fuqi detyruese, tė pėrgjithėshme dhe janė pėrfundimtare", qė tė tre kėto institucione qėndrore tė shtetit, Kėshilli i Ministrave, Kuvendi dhe Presidenti i Republikės e shpėrfillėn totalisht kėtė detzrim Kushtetues. Nė kundėrshtim mė vendimin Nr.9, datė 26.02.2007 tė Gjykatės Kushtetuese sipas radhės propozuan, miratuan dhe dekretuan:



Trajtim tė barabartė me sigurime shoqėrore suplementare tė ushtarakėve me atė tė punonjėsve tė punonjėsve tė Policisė sė Shtetit, tė Gardės sė Republikės, tė Shėrbimit Informativė tė Shtetit, tė Policisė sė Burgjeve, tė Policisė sė Mbrojtjes nga Zjarri dhe Shpėtimin dhe tė punonjėsve tė Shėrbimit tė Kontrollit tė Brendshėm nė Republikėn e Shqipėrisė dhe diskriminimin e ushtarakėve nė raport me ta. Gjykata Kushtetuese nė vendimin e saj theksonte: "...lidhur me mbrojtjen kushtetuese tė parimit tė barazisė e tė mosdiskriminimit, ...barazia nė ligj dhe para ligjit nuk parakupton zgjidhje tė njėllojta pėr individė ose kategori personash qė janė nė kushte objektivisht tė ndryshme, por ajo parakupton kryesisht barazinė e individėve qė ndodhen nė kushte tė njėllojta...".



Mohimin, minimizimin e tė drejtave tė fituara dhe masės sė pėrfitimeve tė kėtyre tė drejtave tė fituara. Kėtė e ka realizuar duke mos njohur periudhėn 6 muaj e njė ditė vit tė plotė shėrbimi; duke e njohur si pagė referuese jo atė tė ēastit tė lindjes tė sė drejtės, por pagėn qė llogaritet si mesatare e pagave referuese, sipas viteve tė qėndrimit nė atė gradė apo funksion. Kėtė e ka realizuar nėpėrmjet zėvendėsimit tė shpėrblimit tė menjėhershėm nė masėn e aq pagave mujore sa vite shėrbimi ka ushtaraku qė nuk plotėson kushtet pėr pension tė parakohshėm, me pagėn kalimtare si dhe fillimin e trajtimit me pagė kalimtare jo menjėherė por dy muaj pas daljes nė rezervė apo lirim. E ka realizuar me mos dhėnien e kėsaj page edhe nė rastet kur kryejnė vepra penale ose shkelje, qė dėnohen me masen disiplinore perjashtim nga Forcat e Armatosura apo tė largimit me kėrkesėn e vetė, si dhe dhėnien e pagės kalimtare nė rast ndėrprerje tė punsimit 24 muaj pas ndėrprerjes sė punės. E kanė realizuar nėpėrmjet monjohjes sė tė drejtės pėr pension tė parakohshėm vetėm me kushtin e 12 vjet vjetėrsi shėrbimi femra dhe 15 mashkulli, por pas plotėsimit edhe tė moshės 42 vjeē femra dhe 47 mashkulli dhe pas trajtimit dy vjet me pagė kalimtare. Atė e kanė realizuar edhe kur mohojnė skemėn e masės sė pėrfitimit tė pensionit tė parakohshėm 50% tė pagės referuese nė ēastin e lindjes tė sė drejtės pėr 12 vjet vjetėrsi shėbimi femra dhe 15 mashkulli dhe 2% tė kėsaj page pėr ēdo vit tjetėr shėrbimi dhe e zėvendėsojnė atė nė masėn e dy pensioneve bazė pleqėrie pėrcaktuar me vendim tė KM, po ashtu edhe kufizimit tė masės sė pensionit tė parakohshėm nė masėn e njė pensioni bazė pėrcaktuar me vendim tė KM nė rast punėsimi. E kanė realizuar nėpėrmjet kufizimit tė masės sė pensionit suplementar tė pleqėrisė nė masėn 1% tė pagės referuese pėr vit shėrbimi pa kaluar 50% tė pensionit tė pleqėrisė nga 40% tė masės sė pensionit tė pleqėrisėpėr 12 vjet vjetėrsi shėrbimi femra dhe 15 mashkulli dhe 2% pėr ēdo vit tjetėr shėrbimi, pa kaluar masėn 60% tė pensionit tė pleqėrisė. E kanė realizuar kur ,perfitimet pėr pensionin e parakohshėm pėr vjetėrsi shėrbimi, pensionin suplementar tė pleqėrisė, pensionin suplementar tė invaliditetit, pensionin suplementar familjar, pensioni suplementar familjar pėr personat, qė humbasin jetėn nė detyrė a pėr shkak tė saj dhe pėr pensionin suplementar pėr ushtarakėt nė pension, llogariten nė bazė tė pagės mesatare referuese mujore nė ēastin e lindjes tė sė drejtės dhe mė pas nuk janė objekt i ndonjė ndryshimi, me pėrjashtim tė indeksimit. Tjetėr aspekt ku realizohet ėshtė ajo qė, pėrfitimet e caktuara, por tė paguara me pak, jepen nė cdo kohė, por jo pėr mė shumė se pėr njė vit, si dhe kur pensionet e parakohshme pėr vjetersi shėrbimi dhe pensionet suplementare, tė caktuara nė pėrputhje me ligjet nr. 8087, date 13.3.1996, tė ndryshuar, si edhe ato tė caktuara me vendime tė gjykatave, do tė rillogariten sipas rregullave tė pėrcaktuara nė kėtė ligj. Kulmi arrin me shfuqizimin e pikės 1 dhe 2 tė nenit 35 tė statusit tė ushtarakut, tė kėtij ligji organik qė ligji ka pėr detyrė e detyrim tė garantojė zbatimin me pėrpikėri kėto pika tė kėtij neni. Tė gjitha kėto janė nė kundėrshtim me pėrcaktimin e bėrė nga Gjykata Kushtetuese nė vendimin Nr.9, datė 26.02.2007 se: "E drejta pėr pension (qoftė edhe pėr pension tė parakohshėm) ėshtė e drejtė subjektive. Kėto tė fundit - marrėdhėniet juridike tė krijuara - mbrohen nga parimi kushtetues i shtetit tė sė drejtės, nė tė cilin pėrfshihen edhe e drejta e fituar dhe siguria juridike. Prandaj, futja e njė rregullimi tė ri pėr pensionet duhet tė bėhet duke u kujdesur qė kjo tė respektojė, ndėr tė tjera, edhe kėto tė fundit".



Vendimi i Gjykatės Kushtetuese veē tė tjerave thekson se: "Duke qenė se njė ndėr elementet mė thelbėsore tė parimit tė shtetit tė sė drejtės ėshtė edhe ai i sigurisė juridike, del se rregullimet ligjore qė kanė tė bėjnė me tė drejtat e shtetasve duhet tė kenė qėndrueshmėri tė mjaftueshme qė siguron vijimėsinė e tyre.". Mohimi i tė drejtave tė fituara siē u paraqitėn mė sipėr, flasin pėr atė se ato dispozita nuk garantojnė qendrueshmėrinė ligjore tė tė drejtave tė fituara dhe tė masės sė pėrfitimit tė kėtyre tė drejtave. Pėrkundrazi ato ēekujlibrojnė gjithėēka tė arritur mė parė. Gjithashtu nuk janė nė vijimėsi tė tyre, por kthim mbrapsht, nė atė tė viteve 1996, i ndryshuar, ndėrkohė qė ėshtė shfuqizuar nga statusi i ushtarakut i 23 marsit 2004 dhe ligji i sigurimit shoqėror suplementar i 20 majit 2005, ndryshuar me atė tė 16 shkurtit 2006.



"Si rregull, nuk mund tė mohohen interesa dhe pritshmėri tė ligjshme tė qytetarėve nga ndryshimet nė legjislacion",- nėnvizohet nė vendimin e Gjykatės Kushtetuese. Nė fakt dispozitat e ligjit bėjnė tė kundėrtėn. Ato mohojnė interesat e pritshmėrisė sė ligjėshme tė ushtarakėve. Nė vend qė ligjin e sigurimit shoqėror suplementar ato dispozita ta sjėllin nė nivelin e parametrat e statusit tė ushtarakut dhe tė zbatimit tė pėrpikėt tė tij, mohojnė, kufizojnė ato dhe zvogėlojnė masėn e pėrfitimeve tė garantuara prej ligjit organik, statusit tė ushtarakut dhe ligjeve tė mėparėshme tė sigurimit shoqėror suplementar.



"Shteti,- theksohet nė vendimin e Gjykatės Kushtetuese,- duhet tė synojė tė ndryshojė njė situatė tė rregulluar mė parė vetėm nėse ndryshimi sjell pasoja pozitive, konkretisht trajtim mė tė mirė financiar pėr subjektet pėrfituese.". Pėr hirė tė sė vėrtetės, ligji nėpėrmjet neneve tė tij qė nė emėrtim por edhe nė nenin 1 e 2, nė nenin 3 pika 3, neni 4 pika 2, neni 12, neni 13 gėrma "b", neni 14 pika 2, 4, 5, neni 16, neni 24 pika 1, neni 28 pika 3, neni 29 pika 2, 3 dhe neni 31, nė vend tė pasojave pozitive kanė sjellė pasoja negative dhe pėr shkak tė kėsaj edhe pėrfitim mė tė keq e mė tė ulėt financiar pėr ushtarakėt.



"Duke u dhėnė akteve fuqi prapavepruese (rėndom dhe jo si pėrjashtim), sidomos nė rastet kur aktet e reja sjellin efekte tė pafavorshme pėr subjektet qė preken prej tij,-shprehet vendimi i Gjykatės Kushtetuese,- do tė cėnohet parimi i sigurisė juridike dhe, rrjedhimisht, do tė shkelet parimi i shtetit tė sė drejtės". Ligji nė nenin 29 duke pėrtcaktuar: "Pensionet e parakohshme pėr vjetėrsi shėrbimi dhe pensionet suplementare, tė caktuara nė pėrputhje me ligjet nr. 8087, datė 13.3.1996, "Pėr sigurimin shoqeror suplementar tė ushtarakėve tė Forcave tė Armatosura tė Republikės sė Shqipėrisė", tė ndryshuar, dhe nr .8661, date 18.9.2000, "Pėr sigurimin suplementar tė punonjėsve tė Policisė sė Shtetit", si edhe ato tė caktuara me vendime tė gjykatave, pavarėsish nga mosha e vjetersia, nė punė nė ēastin e fillimit tė sė drejtės, do tė rillogariten. Rillogaritja bėhet sipas rregullave tė pėrcaktuara nė kėtė ligj dhe nė bazė tė pagave referuese, nė ēastin qė i ka lindur e drejta pėr perfitim.", ėshtė nė kundėrvėnie dhe nė kundėrshtim tė plotė mė kėtė qė thuhet nė vendimin e Gjykatės Kushtetuese. Nė kundėrshtim me tė ėshtė edhe neni 31, i cili shfuqizon pikat 1 e 2, tė nenit 35, tė 1igjit nr. 9210, date 23.3.2004, "Pėr statusin e ushtarakut tė Forcave tė Armatosura tė Republikės sė Shqipėrisė". Kėto nene bien ndesh edhe me nėnvizimin e kėtij vendimi se: "Teoria e sė drejtės pranon se fuqia prapavepruese zbatohet si pėrjashtim si pėr shembull nė ligjet penale favorizuese, nė ligjet qė ndėrhyjnė pėr tė rregulluar me ligj situata tė paligjshme tė krijuara mė parė, nė ligjet qė interpretojnė anėt e errėta ose tė paqarta tė njė ligji tė mėparshėm e nė ndonjė rast tjetėr ku paraqitet domosdoshmėria pėr tė shmangur pasoja tė rėnda, negative ose tė pandreqshme.".



Pėr shkak tė mosrespektimit por edhe tė shkeljes flagrante tė tė gjitha kėtyre qė theksohen nė vendimin Nr.9, datė 26.02.2007 tė Gjykatės Kushtetuese dhe moszbatimit faktik e praktik tė kėtij vendimi, vetiu Gjykata Kushtetuese nuk duhet tė hesht. Ajo duhet tė marrė vetė nismėn pėr shfuqizimin e ligjit Nr.10142, datė 15.05.2009 "Pėr sigurimin shoqėror suplementar tė ushtarakėve tė Forcave tė Armatosura, tė punonjėsve tė Policisė sė Shtetit, tė Gardės sė Republikės, tė Shėrbimit Informativė tė Shtetit, tė Policisė sė Burgjeve, tė Policisė sė Mbrojtjes nga Zjarri dhe Shpėtimin dhe tė punonjėsve tė Shėrbimit tė Kontrollit tė Brendshėm nė Republikėn e Shqipėrisė", si nė papajtueshmėri me Kushtetutėn e Republikes sė Shqipėrisė dhe vendimin Nr.9, datė 26.02.2007 tė saj. Nėpėrmjet kėtij akti, kjo Gjykatė nuk bėnė tjetėr veēse vendos autoritetin e saj tė pėrdhorur nga tre institucionet kryesore tė shtetit, Kėshilli i Ministrave, Kuvendi dhe Presidenti i Republikės, tė cilėt propozuan, miratuan dhe dekretuan kėtė ligj.

E Shtune, 11 Korrik 2009