Nga Sokol Demaku



Ēdo lexues qė mediton sado pak pėr titullin e kėtij shkrimi, thellohet nė kujtesėn e tij pėr ta kujtuar dhe njohur mė tepėr jetėn e mergimtarit dhe gyrbetqarit shqiptar nė perendim. Kjo ėshtė njė histori e shkrutėr rreth punės dhe respektit qė populli shqiptar nė perendim ka nga vendėsit, respektin qė keta njerėz kanė, ndjenjen e sigurisė qė kėta njerėz kanė nė vendet ku ata jetojne dhe veprojnė.

Unė kėtu do ndalem pėr njė njeri, pėr njė pėrson qė ndjen dhe ka respekt pėr tė huajt, por me tepėr unė do ndalem tek respekti qe ky njeri ka ndaj shqiptarėve.

Fjala ėshtė kėtu pėr Per Kettisen drejtor i shkolles fillore gjashtė vjecare "Fjärdinskolan" nga qytiti Borås i Suedisė.

Kisha dėgjuar pėr kėtė njeri edhe mė herėt, qė nė fakt ky ruan diēka nė vete pėr shqiptarėt dhe fėmijėt shqiptarė qė vijojnė mėsimet nė kėtė shkollė. Do shkruaj kėto radhė duke kontribuar sado pak nė vlerat e tij humane dhe njerėzore, qė rrallė i hasim sot nė realitetet bashkohore.

E duke patur si postulat atė ēfarė ai ndjen pėr shqiptarėt unė u ndala dhe kerkova nga ky qė ti bejė njė vizitė nė zyrėne tij nė "Fjärdingskolan" qė tė mėsoj mė shumė pėr ketė person, pėr shqiptarėt nė Borås dhe fėmijėt shqiptar qė vijojnė mėsimet nė kėtė shkollė.

Me tė hyrė nė lokalet e shkollės me ra nė sy njė fotrografi formati 50 x 50 me mbishkrim nė shqip dhe nėnshkrim "kosovarja Mimoza Veliu", e pastaj me tė hyrė nė zyrėn e drejtorit nė tavolinėn e punės qendronte krenare statuja e Heroit Kombėtar Skenderbeut.

Kėto me shtuan edhe mė kurreshtjen pėr kėtė shkollė dhe punėn qė bėhet nė te dhe ja se cka mėsova lidhur me tė gjitha keto dhe tė tjera.

Tash e tri vite nė tavolinėn e punės nė zyrėne tij nė "Fjärdingskolna" qendron krenare statuja e heroit tonė kombėtar Skenderbeut. Qendron statuja e njė figure legjendare shqiptare, tė cilėn ky me krenari e mabnė nė tavolinėn e punės sė tij. Qendron krenare kjo statujė pėr tė cilėn vet Per Kettisen ka fjalė miradie edhe pse mė herėt ndoshta kishte degjuar vetėm emrin Skenderbe, por jo edhe me tepėr pėr kėtė figurė tė njohur historike tė popullit shiqptar.

Si erdhi kjo statujė kėtu dhe ē'do tė thot kjo pėr mėrgimtarėt dhe nxėnėesit shqiptar qė jetojnė nė Borås?

Pėr kėtė do tė mėsoni mė shumė nga biseda qe ne zhvilluam me Per Kettisen drejtor i shkollės fillore gjashtėvjecare"Fjärdingskolan" nga Borås i Suedisė.

Le tė bėjmė njė digresion. Nuk do ta harroj kurrė deri sa tė kem jetėn atė ditė madhėshtore, nė 2007-tė, kur tek ne nė Borås erdhen pėr vizitė pedagogė nga shkolla fillore "Demokracia" e qytetit Durrės nga Shqipėria. Me rastinė kėsaj vizite nga ana e pedagogėve tė kesaj shkolle mora si dhuratė kete statujė tė cilėn e kam simbol krenarie tė shkollės dhe keshtu qendron nė tavolinėn e punės nė zyrėn time. Takimi me ta pėr mua ishte njė takim i jashtėzakont, pėr mua ishte njė statisfaksion qė mu dha rasti tė prisja, nė shkollėn ku unė udheheqė, pedagogė nga njė vend pėr tė cilin ne dim shumė pakė dhe kemi pasur shumė pak kontakte me njerėz nga atje dhe pse nė qytetin tonė kemi shumė ardhacakė shqiptar nga Kosova dhe nga vet Shqipėria.

Kėtė shenim e gjetėm nė web faqėn e Komunės sė Brämhult ku edhe graviton"Fjärdingdskolan:

Fjärdingskolan har en stor andel elever med albanska som modersmål och rent allmänt finns många invånare i Borås med albanska ursprung.

Tanken är att besöket skall mynna i ett samarbete mellan de båda skolorna och tanken är också att personal från Fjärdingskolan skall besöka skolan Albanien. Många aktiviteter stod på det späckade veckoschemat. Gästerna fick naturligtvis besöka och titta på undervisningen på Fjärdingskolan samt samtala med elever, som också medverkade som tolkar vid några tillfällen. Utöver detta stod bl.a. en genomgång av det svenska skolsystemet, besök på Bodaskolan, besök med Fjärdingselever på Navet samt korvgrillning i den svenska naturen på programmet. (Anders Kihl) "

"Fjärdingskolan ka njė pėrqindje tė lartė tė nxėnėsve shqiptar ku fėmija si gjuhė amtare kanė gjuhėn shqipe dhe nė pėrgjithėsi ka shumė njerėz qė jetojnė nė Borås me origjinė shqiptare.

Ideja ėshtė se vizita duhet tė ēojė nė njė bashkėpunim nė mes tė dy shkollave dhe se ideja ėshtė qė stafi "Fjärdingskolan" tė vizitoj Shqipėrinė. Shumė aktivitete ishin planifikuar me orar javor gjatė vizitės sė pedagogėve shqiptar. Mysafirėt natyrisht vizituan Fjärdingskolan, zhvilluan biseda me nxėnėsit shqiptar, tė cilėt gjithashtu morėn pjesė nė tė gjitha aktivitetet dhe si pėrkthyes nė disa raste. Pėrveē kėsaj ishte me interes edhe prezentimi i sisitemit shkollor, si dhe ndėr tė tjera vizita nė Bodaskolan, vizita me nxėnėsit e Fjärdingskolan nė Navet dhe njė darkė nė natyrėn sudeze me sallam nė skarė qė ishte parapa nė kėtė program. (Anders Kihl) "

Ndersa ja se cka ka shenuar ne ditarin e tij ditor drejtori i shkolles "Demokracia" nga Durrėsi:

"5 shkurt 2007. Nė orėn 9:00 ėshtė planifikuar takimi i parė me stafin drejtues tė shkollės dhe me drejtorin e pėrgjithshėm. Mjedise tė pastra dhe tė ngrohta, pavarėsisht se jashtė era luan me dėborėn e hirtė. Prezantim dhe njohje e tė dy grupeve. Vjen takimi me kolektivin e mėsuesve nė njė mjedis relaksues ku nuk mungonte gjithė shtypi i ditės dhe informacione tė tjera. Pritja e parė e ngrohtė dhe miqėsore. Pas pak rrethohemi nga shumė nxėnės shqiptarė tė cilėt nuk do tė na ndahen pėr gjith kohėn. Nuk janė pak, por 64, nga 350 nxėnės qė ka shkolla. Vazhdojnė vizitat nė institucionet parashkollore, ēerdhet e kopshtet me fėmijė nga mosha 6 muaj deri nė 6 vjeē. Nė ēerdhe ishin tė pranishme edhe nėnat e fėmijėve jo suedezė dhe u mėsohej falas suedisht, bile dhe paguheshin pėr kohėn e qėndrimit nė shkollė. Qėllimi ishte qė tė integrohej sa mė shpejt edhe nėna nė komunitetin suedez. Interesante pėr ne ishte fakti qė nė Suedi nuk funksiononte arsimimi privat. Ēdo fėmijė i huaj kishte tė drejtė tė mėsonte gjuhėn amtare. Arsimi ishte falas nė ēdo sherbim. Nė arsimin e detyrueshem nuk kishte sistem vlerėsimi me nota dhe nuk kishte mbetje nė klasė. Pėrdoreshin vetėm 3 vlerėsime nė fund tė klasės sė 6-tė dhe tė 9-tė ("mirė", "shumė mirė" dhe "shkėlqyeshėm"). Ēdo lloj komunikimi midis drejtorisė, mėsuesit, nxėnėsit, prindit etj, bėhej nėpėrmjet kompjuterit. Kudo mbizotėronte respekti pėr njėri/tjetrin, pavarėsisht moshės, prejardhjes, pikpamjeve dhe mendimeve. Kjo ishte shumė e lexueshme nė ēdo mjedis.

E enjte, datė 7 shkurt, ora 17:00. Salla mbushet plot me nxėnės dhe prindėr shqiptarė. Tė gjithė duan tė thonė diēka, tė shprehin falėmderimet e tyre. Tė gjithė fėmijėve shqiptarė tė shkollės ėshtė menduar t'u jepet dridhen nga emocioni, marrin librat dhe shprehin falėnderimin nė mėnyrėn e tyre. Dhe kontaktet vazhduan pėr 6 netė, kontakte tė paharrueshme nė njė nga njė libėr artistik. Janė dhe 10 "Abetare" dhe 10 "Histori e Shqipėriė" qė do t'u jepen mėsuesve tė gjuhės shqipe pėr t'i pėrdorur.

Nė sallėn ku ne u pritėm ditėn e parė, u mblodhėm pėrsėri ditėn e fundit pėr tė bėrė bilancin e pėr tė pritur falėnderimet dy palėshe. U dakordua dhe u hartua programi i punės pėr tė ardhmen i institucioneve tona shkollore i cili synon njė bashkėpunim 3 deri 10 vjeēar nė fushėn e shkėmbimit tė ideve dhe pėrvojave me shkėmbime tė zgjeruara vizitash me nxėnės dhe mėsues pėr ta realizuar projektin "UDHA E SHKRONJAVE". (Nga ditari i Avdyl Buēpapaj, drejtor i shkollėes 9-vjecare "Demokracia" Durrės). "



Une bėra pėrshkrimin e njė momenti shumė me rėndėsi pėr Fjärdinskolan por nė pergjithėsi edhe pėr shqiptarėt qė jetojnė nė kėtė regjion e ky ėshtė momenti i vizitės sė pedagogėve shqiptar nga Durrėsi nė Borås.

Por ja si e pėrshkruan Per Kettisen ate se si ka arritur qė nė tavolinėn e punės se tij tė gjendet statutja e Kryetrimit legjendar shqiptar Skenderbeut.

"Po kjo statujė vjen nga qyetit i Durrėsit, ėshtė njė dhuratė nga pedagogėt e shkollės fillore "Demokracia", tė cilėn unė e cmojė shumė, spese kjo ėshtė njė simbol qendrese nė njė kohė tek vet shqiptarėt sa unė kam mund me kuptue nga leximet dhe hulumtimet qė kamė bėrė pėr Skenderbeun. Unė nė fillim nuk kam pasur shumė njohuri pėr kėtė figurė shqiptare, pothuajse ka qenė i panjohur pėr mua por edhe pėr bashkėkombasit e mi, ėshtė figurė e panjohur, por tani pėr mua dhe pėr ata tė cilėt janė bashkėpunėtor tė mi kėtu nė kėtė shkollė e me gjerė Skenderbeu nuk ėshtė i panjohur por ėshtė njė figurė madheshtore shqiptare. Prandaj edhe ka zenė vend nė tavolionėn time tė punės dhe do qendrojė kėtu pėrderisa tė funksionoj "Fjärdinskolan".

Tė gjihtė mė pyesin kur vijnė nė vendin tim tė punės nė zyrėn time se e kujt ėshtė ajo statujė qė qendron aq krenare nė tavolinėn time tė punės, e unė me krenari fillojė rrefimin pėr te.

Se ai ėshtė Skenderbeu, njė figurė legjendare e shqiptarėve nė kohė, i cili ruajti dhe mbrojti me sukses kulturėn, traditėn dhe gjuhėn shqipe.

Mė duhet tu them se shkolla nė tė cilėn drejtojė une ėshtė njė shkolle fillore gjashtė klasėshe krysisht me nxėnės ardhacak tė mbi 12 nacinaliteteve, ku kėtu fliten mbi 12 gjuhė por dominante ėshtė gjuha shqipe ku ėshtė edhe numri mė i madh i fėmijėve shqiptar.

Unė mburrem me ketė dhe jam krenar qė fėmijėt shqiptar kanė mundėsi tė komunkojnė nė shqip por edhe tė tjerėt nė gjuhėt e tyre edhe pse mėsimi kuptohet zhvillohet nė gjuhėn suedeze".

Shkolla tė cilėn unė drejtoj me duhet tė them se ka marrėdhenje shume tė mira me shoqatėn shqiptare "Qendra Kulturore Shqiptare Migjeni" nė Borås, ne zhvillojmė aktivitet tė pėrbashkėta me fėmijėt shqiptar, ku ne, fėmija dhe prindėrit jemi tė kėnaqur me punėn dhe aktivtetet tona.

Pėr kėtė deshmon mė sė miri "Mirėnjohja" ndarė nga ana e QKSH "Migjeni" "Fjärdingskona", pėr kontrubitin qė jep kjo shkollė nė ruajtjen dhe kultivimin e gjuhės, kulturės dhe traditės shqipe tek fėmijet shqiptar, e kjo n ena ėshtė ndarė me rastin e festimit tė tre vjetorit tė themelimit tė QKSH "Migjeni" nė Borås.

Kjo "Mirėnjohje" qendron e varur nė hyrjet ė lokaleve tė kesaj shkolle. Eshtė kėnaqėsi tė ndihesh si i yti nė mese tė kėtilla, tė ndjehesh si nė shtėpinė tende, kur anė kand do gjesh dicka shqip, dicka cka edhe fėmijėt i benė me tė sigurt dhe tė ndjehen si nė shtėpi. Nė anėn tjeter tė murit qendron e varur fotografija me mbishrimin "Dhuartė Fjärdingskolan nga Mimoza Veliu, fotografe shqiptare", dhuruar Fjärdingskolan nė maj 2007 pėr kontrubutin qė jep kjo shkollė nė arsimimin e dhe edukimin e fėmijėve shqiptar nė Borås. Ėshtė njė fotografi e njė vajze kosovare qė kėrkon ajrin e freskėt kėrkon lirinė.

Per Kettisen flet me kėnaqėsi pėr fėmijėt shqiptar, bashkėpunimin e shkollės me familjet shqiptare, mendoi se komuniteti shqiptar ka luajtur njė rol konstruktiv dhe si qėllim thelbėsor ka pasur dhe ka bashkimin e potencialit intelektual tė mergatės nė Suedi, pėr organizime nė fusha dhe drejtime tė ndryshme nė bashkėpunim me institucionet dhe shoqatat suedeze e mė gjėrė.

Ne kemi njė komunikim dhe bashkėpunim solid me shqiptarėt qe jetojnė dhe veprojnė nė komunėn tonė nė pėrgjithėsi.

Mendoj se kėta nxėnės shqiptar kėtu nė Borås qė i vijojnė mėsimet nė "Fjärdingskolan" janė ambasador tė Kosovės dhe Shqipėrisė nė Borås, janė pasqyrė reale e kombit shiqptar me tė cilėt ju duhet tė krenoheni sikur qė krenohemi edhe ne me ta. Prandaj statuja e Skenderbeut nė tavolinėn time tė punės ėshtė njė shenjė respekti pėr shqiptarėt.

Dėshira ime ėshtė qė nė sezonin e ardhm mėsimor sė bashku medisa pedagog nga kjo shkollė tė vizitojmė Shqipėrin ose Kosovėn, nė mėnyrė qė tė njihemi mė pėrseafėrmi me vendlindjen e fėmijėve shqiptar nxėnės nė shkollėn tonė, kushtet e jetesės, kushtet e shkollimit dhe keshtu.

Besoj se kjo dėshirė e imja dhe shumė kolegėve tė mi pedagog nga shkolla ku punojė do plotėsohet dhe ne do jem atje.

E Marte, 30 Qershor 2009