Biznesi shqiptar nė Greqi me gjithė premtimet e bėra nga qeveria shqiptare ėshtė lėnė nė mėshirėn e fatit. Askush nuk interesua pėrse u vonohen lejet e qėndrimit dhe pėrse mbahen tė izoluar brenda territorit grek. Megjithė kėto pengesa biznesmenėt tanė kanė arritur suksese duke pėrfaqėsuar Shqipėrinė nė panairet ndėrkombėtare nė Greqi.



Nga Shpėtim Zinxhirija



Njė rėndėsi tė veēantė media greke herė pas here i ka kushtuar biznesit shqiptar nė Greqi. Rreth 20.000 shqiptarė nė kushte tė vėshtira tė krizės ekonomike, po jetojnė sot ėndrrėn e tyre nė Greqi. Me guxim dhe pėrpjekje, me njė dėshirė e punė tė ndershme emigrantėt shqiptarė, tashmė kanė arritur qė tė marrin pjesė edhe nė panairet ndėrkombėtare tė zhvilluara nė vendin ku punojnė.

Tė shkėputur e tė veēuar pėrfundimisht nga politika shqiptare, tė pėrbuzur deri diku, sot biznesi shqiptar i vogėl dhe i mesėm po ecėn njėlloj me biznesin vendas. Aktualisht emigracioni shqiptar nė Greqi me mundin dhe djersėn e derdhur ka vulosur pėrfundimisht rrugėn e pa kthyer drejt integrimit nė shoqėrinė vendase.

Me gjithė vėshtirėsitė burokratike tė shtetit grek, biznesi shqiptar pati nga viti nė vit njė rritje tė theksuar, gjė qė nė 5 vitet e fundit numri i tyre ėshtė katėrfishuar. Konkretisht nė njė reportazh tė bėrė nė shtator tė 2006 pėr llogari tė kanalit televiziv "Newz 24", nga Dhoma e Tregtisė sė Greqisė mėsova se nė Athinė ishin ngritur rreth 4.800 biznese shqiptare, ndėrsa sot numri ėshtė rritur nė 20.000 tė tilla.

Me gjithė kėto arritje, fatkeqėsisht bashkėpunimi i biznesit shqiptar nė Greqi me atė nė Shqipėri nuk ka qenė nė atė shkallė qė pretendohej, edhe pse nė Greqi ka njė atashe tregtie ( diplomat ) .

Biznesi shqiptar nė Greqi po jeton njė realitet tė veēantė tė thurur nė legjendė tė vėrtetė shqiptare. Konkretisht 5% -7% e shqiptarėve kanė ngritur bizneset e tyre. Rreth 10% e emigrantėve janė pronarė shtėpish. Burimet zyrtare bėjnė fjalė se 39.3% merren me tregti ( me pakicė) ndėrsa 31.4% me tregti ( me shumicė) dhe 19.8% me ndėrtime-montime. Pjesa mė dėrrmuese ėshtė ngritur pėrreth qendrės nė Athinė dhe Selanik, duke filluar qe nga ndėrmarrja e larjeve tė xhamave e deri nė ngritjen e zyrave turistike etj.

Njė pjesė e mirė prej tyre nė fillim hapėn biznesin nė bashkėpunim me vendasit pėr tė marrė edhe eksperience, ndėrsa sot njė pjesė kanė tė punėsuar punėtorė vendas duke qenė vetė pronarė.

Biznesi i hodhi themelet e tij nė gjysmėn e vitit 1998, nė njė kohė kur filloi edhe procesi i legalizimit. Por qė nė fillim u vunė re vėshtirėsitė burokratike, duke filluar qė nga dhėnia e lejes sė punės, e deri tek ndryshimi i lejes sė qėndrimit nė atė tė njė pune tė pavarur. Lidhur me kėtė proces qeveria greke nuk beri asnjė lehtėsim, pėrkundrazi vėshtirėsoi kėtė proces nė tė gjitha drejtimet.

Asnjė njeri nuk mund tė imagjinojė dot se sa dokumente janė dashur emigranteve tanė pėr tė hapur bizneset e tyre. Njė nga kėrkesat mė kryesore ėshtė dhe mbetet qė pėr hapjen e biznesit duhet qė tė kenė tė depozituar tė paktėn 60.000 euro. Kjo shumė e detyrueshme vlen edhe pėr njė punė tė pavarur qė nuk i kalonte vlerėn e punės njė mujore. Pėr kėtė emigrantėve shqiptarė u kėrkohej detyrimisht tė kishin njė llogaritar pėr tė bėrė llogaritje e deri tek avokati, njė taksė mujore prej 200 eurosh ( TEBE), pagesa e detyrueshme e tre qirave tė ambientit etj.

Vėshtirėsitė ishin tė asaj natyre sa qė ( deri ne vitin 2004) njė shqiptar pėr tė marrė kredi duhej qė patjetėr tė kishte pėr garant njė vendas ( grek), ndėrsa sot shqiptarėt kanė fituar besimin nė bankat dhe arkat e kursimeve nė kėtė vend. Njė rol tė rėndėsishėm e biznesmenėve shqiptar nė Greqi luajti jo vetėm vullneti dhe kėmbėngulja po edhe arsimimi dhe inteligjenca shqiptare.

Njė shembull konkret ėshtė biznesmeni Lulzim Mulloholli, ish pedagog Universiteti nė Tiranė. Sot ka biznesin e tij ne qendėr te Athinės, ndėrsa e shoqja e tij sė bashku me njė tjetėr kanė tė vetme zyrė turistike shqiptare disa metra larg sheshit "Omonia".

Agim Papara nga Saranda me arsim tė lartė, ka hapur prej vitesh biznesin e tij nė degėn elektronike. Nė fillim tė viteve 1993 Agimi e nisi biznesin me pajisje elektrike nga Greqia pėr nė Shqipėri. Gjithashtu ka dyqane me pajisje elektronike, antenash, televizorė nė Tiranė e nė Sarandė.

Bekim Halli nga Pėrmeti me arsim tė lartė, njė nga biznesmenėt mė tė suksesshėm shqiptar me 750 punonjės nė Greqi. Mund tė dėgjohet si njė mitologji greke po nė fakt me rrėnjė shqiptare. Njeri punėtor e me ton tė ulėt, larg ēdo lloj reklame e filloi punėn me njė shumė prej 50.000 dollarėsh nė Maqedoni. Pesė vite mė vonė vjen nė Greqi dhe merret me tregtimin e naftės, me ndėrtimet dhe montimet nga mė tė mėdhatė, duke pėrfunduar deri nė sektorin e sigurimeve.

Sot suksesi i tij ėshtė shtrirė nė gjashtė vende tė tjera tė Ballkanit, Shqipėri, Maqedoni, Mali i Zi, Greqi, Kosovė dhe Bullgari.

I thurur nė njė legjendė biznesit shqiptar nė Greqi tregoi karakterin se kush erdhi pėr tė punuar ndershmėrisht bėri prokopi, duke lėnė mėnjanė se mentalitetin se ēfarė ishte mė parė. Njė vlerėsim i veēantė ėshtė edhe pėr Lorenc Kokėn dhe gruan e tij nga Fieri. Menjėherė pas mbarimit tė shkollės sė lartė pėr mjekėsi, i riu emigroi nė Greqi mė 1996 dhe nė vitin 2000 mbaroi shkollėn pėr kompjuter. Disa metra larg nga qendra " Omonia " hap shkollėn e parė tė mėsimit tė gjuhės shqipe dhe njėkohėsisht kurse tė mėsimit tė kompjuterit. Ėshtė njė biznesmenėt mė tė dashur pėr komunitetin shqiptar.

Po ndodh edhe nė tė kundėrtėn. Artan Kristo nga Shqipėria pėr bashkėkombėsit ka hapur njė dyqan me prodhime artistike, libra, CD me kėngė shqiptare, piktura etj. Biznesi i tij me emrin simbolik "Vatra Shqiptare" ka tėrhequr vėmendjen jo pėr vetė emigrantėt, por edhe pėr vendasit.

Nuk ka kėnaqėsi mė tė madhe kur shikon qė emigrantėt ngrenė shtėpi dhe pallate shumė katėshe pėr grekėt, por me njė ndryshim, se nė vitet e fundit njė pjesė e tyre janė pronarė firmash ndėrtimi. Dikur me njė sqepar e bukė nė ēantė e duar tėrė kallo, sot kanė mjetet e makinat njėlloj si vendasit. Njė nga kėta ėshtė edhe i riu Gjet Nikolla, qė me shumė sakrifica ėshtė bėrė sipėrmarrės ndėrtimesh. Nė bisedė me te mėson se sa e vėshtirė ka qenė pėr tė nxjerrėn lejes pėrkatėse.

Biznesi shqiptar sapo ka hedhur rrėnjėt nė emigracion. Nga analistet vendas mendohet se nė vitet e ardhshme sektori i ndėrtimit, pastrimit, bujqėsia dhe blegtoria do tė kalojnė nė duart e emigrantėve.

Nė kanalet televizive greke filologet apo historianet kanė theksuar se shqiptarėt janė i vetmi komunitet mė punėtor se kushdo tjetėr. Pėr kėtė gjė dy ditė mė pare historiani grek S. Kargakos theksoi nė kanalin televiziv "Antena" se, fėmijėt vendas duhet qė patjetėr tė mėsojnė shqip, pasi nė vitet e ardhshme do tė jenė punėtorė tė shqiptarėve, qė janė njė kombet mė punėtor nė Greqi"

Vitet e fundit imazhi i emigrantėve shqiptarė ka ndryshuar pozitivisht dhe kjo i dedikohet mundit dhe djersės sė emigrantėve. Biznesi shqiptar pėrfaqėsohet me njerėz tė njė niveli intelektual nė krahasim me atė vendas.

Nė ēdo skaj tė Greqisė komuniteti shqiptar ėshtė i vetmi ndėr 122 komunitetet e tjera nė Greqi pėr ecurinė jo vetėm nė fushėn e biznesit, por edhe si njė komb qė mposhti vėshtirėsitė dhe burokracitė shtetėrore tė dy vendeve. Biznesi shqiptar i vetėm pa ndihmėn e kėrkujt, pa i shtrirė dorėn askujt, arriti nė atė shkallė qė ndodhet sot. Shqiptarėt .

Ka njė listė qė pėrmbledh njė numėr tė caktuar biznesesh greke qė operojnė nė Shqipėri; ka njė listė qė tregon pėr investimet greke me peshė specifike tė rėndėsishme nė fushėn e telekomunikacionit dhe sistemit bankar, por ka… dhe ka…!

Por nuk ka njė liste dhe njė interesim nga shteti shqiptar pėr njė operim tė saktė. Faktet dhe provat e deri tanishme flasin qartė dhe bindshėm pėr indiferentizmin e pėrfaqėsisė shqiptare nė Greqi, tė diplomatit pėrkatės Jani Dako, qė paguhet nga qeveria shqiptare. Politikės dhe diplomacisė nuk i ngelet gjė tjetėr, veēse tė pėrgatisė tė gjitha kushtet qė biznesi shqiptar tė mos kenė pengesa nga tė dy vendet.

Njė studim tjetėr qė i referohet periudhės 2004-2005 tregon se 17,6 % e emigrantėve nė Greqi kanė tashmė shtėpitė e tyre. Nė Greqi jetojnė 762. 191 emigrantė. 90 mijė kanė shtėpinė e tyre, tė cilėn dhe e kanė paguar plotėsisht. Ndėrkohė qė 44. 207 tė tjerė janė pronarė shtėpish dhe paguajnė kredi nė bankat greke. Nė regjistrimin e fundit tė 2007 doli se numri i emig

Brenda 10 vjetėve tė emigracionit tė ligjshėm bėn qė njė pjesė e shoqėrisė greke tė flasin me veten e tyre e ti shikojnė me njė zili tė veēantė. Ndryshe nga Shqipėria, ēdo vit nė panairet e hapura nė Greqi, nė njė kėnd tė veēantė ka zėnė biznesi shqiptar. Ėshtė absurde qė nė seminaret e ndryshme, apo nė panairet qė janė hapur nė Shqipėri tė mungojė pjesėmarrja e biznesmenėve shqiptarė nė Greqi.

Ka ardhur koha qė shteti shqiptar duhet qė t'i kushtoj tė njėjtin rėndėsi biznesit nė emigracion, njėlloj si biznesi nė Shqipėri. Shumė prej tyre kanė shprehur dėshirėn pėr shtrirjen e biznesit edhe nė Shqipėri, po nga ana e shtetit shqiptar mungon akoma njė strategji e veēantė lehtėsimi pėr ta. Takimet e bėra me kryeministrin Sali Berisha nė Athinė, angazhimet e tij pėr kėtė biznes mbeten vetėm nė letėr, saqė detyroi presidentin Bamir Topi nė Athinė tė heshtė e tė mos takohet me tan ė 27 nėntor te 2007.

Ndoshta bėhet njė kthesė nga ana e politikės shqiptare pa interesa partiake. Po njė kthesė tė menjėhershme duhet tė bėjė edhe media shqiptare duke i kushtuar njė rėndėsi tė veēantė, ashtu siē i kushtojnė gazetat dhe kanalet televizive tė Greqisė.

E Merkure, 10 Qershor 2009